Στην Αίθουσα Εκδηλώσεων Πανεπιστημίου Πειραιώς πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της 17ης Σεπτεμβρίου η επιστημονική εσπερίδα που συνδιοργάνωσαν η Ελληνική Ένωση Χρηματοοικονομικού Δικαίου και το Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς.
Την έναρξη της Επιστημονικής Ημερίδας κήρυξε ο Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών, Διοικητικών και Φοιτητικών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Αναπληρωτής Καθηγητής κ. Διονύσιος Πολέμης. Στη συνέχεια απηύθυναν χαιρετισμούς ο κ. Δημήτρης Βολιώτης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς, Πρόεδρος Τμήματος Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής και Διευθυντής των Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών Σπουδών «Το Χρηματοοικονομικό και Θεσμικό Πλαίσιο των Αγορών Χρήματος και Κεφαλαίου» και «Χρηματοοικονομική Τεχνολογία», ο κ. Νίκος Κουρογένης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς, Διευθυντής του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Χρηματοοικονομική Διοίκηση Δημόσιων Οργανισμών και Μονάδων» και ο κ. Δημήτρης Τσιμπανούλης, Διδάκτωρ Νομικής του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης, επί οκταετία επισκέπτης καθηγητής Τραπεζικού Δικαίου και Δικαίου Κεφαλαιαγοράς στο απευθυνόμενο σε νομικούς Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Το Χρηματοοικονομικό και Θεσμικό Πλαίσιο των Αγορών Χρήματος και κεφαλαίου» και Πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Χρηματοοικονομικού Δικαίου.
Την εκδήλωση συντόνισε ο κ. Δ. Τσιμπανούλης, που προήδρευσε και στις δύο θεματικές της εσπερίδας, παρουσίασε τους ομιλητές και έκανε την εισαγωγή για τα θέματά τους.
Η 1η Ενότητα είχε ως θέμα «Χρηματιστήριο Αθηνών και Euronext: Θεσμική εξέλιξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών, αλλαγή νομικής μορφής και ελέγχου και επιπτώσεις στη λειτουργία και εποπτεία του».
Η κα Ελένη Δαμουλάκη, Δικηγόρος, M.Sc Banking & Finance Law μίλησε για τη θεσμική μετάλλαξη του Xρηματιστηρίου Αθηνών και την πορεία ιδιωτικοποίησης και λειτουργίας του ως ρυθμιζόμενης αγοράς υπό την επίδραση του ενωσιακού δικαίου. Ανέλυσε τη θεσμική εξέλιξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών υπό την επίδραση του ενωσιακού δικαίου και παρουσίασε τη μετάβασή του από δημόσιο φορέα με μονοπωλιακά προνόμια σε ιδιωτική επιχείρηση με διαρκή εποπτεία και θεσμικές ευθύνες. Αναφέρθηκε στην κατάργηση της υποχρεωτικής συγκέντρωσης των συναλλαγών στο χρηματιστήριο και ανέδειξε τη συμβολή των Οδηγιών ISD, MiFID I, MiFID II και του Κανονισμού MiFIR στη διαμόρφωση της σύγχρονης ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς.
Η κα Πέννυ Φουρλή, Δικηγόρος, M.Sc Banking & Finance Law, επιστημονική συνεργάτις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μίλησε για τη θεσμική εξέλιξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών και τον αντίκτυπό της στις εισηγμένες εταιρίες και τους επενδυτές. Υπογράμμισε ότι η ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στη Euronext ενισχύει την ευρωπαϊκή διασύνδεση της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και δημιουργεί νέες δυνατότητες χρηματοδότησης και επενδύσεων. Σημείωσε ακόμη ότι τα οφέλη της ενοποίησης δεν κατανέμονται ομοιόμορφα, καθώς οι μικρότερες και λιγότερο ρευστές εταιρείες αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες προκλήσεις προσαρμογής. Κρίσιμα ζητήματα αποτελούν οι λειτουργικοί κίνδυνοι της κοινής τεχνολογικής υποδομής, ενώ η επιτυχία του εγχειρήματος προϋποθέτει αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων, ενίσχυση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού και διοχέτευση κεφαλαίων σε παραγωγικές επενδύσεις.
Ο κ. Τάσος Καλέργης, Δικηγόρος, LL.M., M.Sc Banking & Finance Law, Head of Regulation στο Euronext Athens μίλησε για την ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στον Όμιλο Euronext και την επόμενη μέρα για τις υποδομές της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και τη θεσμική τους εποπτεία. Ο κ. Καλέργης τόνισε ότι η ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στη Euronext εντάσσει τις ελληνικές συναλλακτικές και μετασυναλλακτικές υποδομές σε ένα πανευρωπαϊκό σύστημα κεφαλαιαγορών και σημείωσε ότι οι κοινές τεχνολογικές υποδομές και η εναρμόνιση των κανόνων διευκολύνουν τη διασυνοριακή πρόσβαση, με διατήρηση της εθνικής νομικής αυτοτέλειας. Επεσήμανε επίσης ότι η αποτελεσματική εποπτεία απαιτεί ενισχυμένη συνεργασία των εθνικών αρχών μέσω του Euronext College of Regulators, με σεβασμό στις αρμοδιότητές τους. Η ενοποίηση των υποδομών αναδεικνύει τελικά το ερώτημα κατά πόσον η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών θα οδηγήσει και σε βαθύτερη ενοποίηση της εποπτείας τους.
Ο κ. Αρχή φόρμας
Τέλος φόρμας
Πέτρος Λεμονίδης, LL.M., M.Sc Banking & Finance Law, Νομικός Σύμβουλος ProCredit Bank μίλησε για το Master Regulation πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εστιάζοντας στις θεματικές για την ενίσχυση της ESMA και τα όρια διαφοροποιημένης εποπτείας του Euronext Athens εντός του Ομίλου Euronext. Ο κ. Λεμονίδης αναφέρθηκε στην πρόταση «Master Regulation», στο πλαίσιο της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που αποσκοπεί στη μείωση του κατακερματισμού και στην ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών. Η προτεινόμενη ενίσχυση της ESMA αποβλέπει σε περισσότερο ενιαία εποπτεία των σημαντικών υποδομών και των διασυνοριακών κινδύνων. Βασική κατεύθυνση αποτελεί η εναρμόνιση της εποπτείας όπου οι υποδομές και οι κίνδυνοι είναι κοινοί, με δικαιολογημένες προσαρμογές όπου συντρέχουν ουσιαστικές τοπικές ανάγκες. Κριτήριο κατανομής των εποπτικών αρμοδιοτήτων πρέπει να είναι η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση κάθε κινδύνου, με γνώμονα τις αρχές της εγγύτητας και της αναλογικότητας. Για το Χρηματιστήριο Euronext Athens, η ευρωπαϊκή εποπτική ολοκλήρωση συνδυάζεται με τη διατήρηση ουσιώδους ρόλου της εθνικής αρχής στα ζητήματα της ελληνικής αγοράς.
Ο κ. Δημοσθένης Αρσένης, LLM, MSc, Νομικός Σύμβουλος, Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας, με αφορμή την απόκτηση ελέγχου από το Euronext στο Χρηματιστήριο Αθηνών, ανέπτυξε τη θεματική του αν μπορούν οι Ευρωπαϊκοί Χρηματιστηριακοί Όμιλοι να συμβάλουν στην ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών. Ο κ. Αρσένης σημείωσε ότι οι διασυνοριακές εξαγορές χρηματιστηρίων, όπως η ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στη Euronext, μπορούν να ενισχύσουν τη λειτουργική ενοποίηση των υποδομών και τη διασυνοριακή πρόσβαση. Η συμβολή τους στην Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων έχει όμως όρια, καθώς η ουσιαστική ολοκλήρωση απαιτεί ευρύτερες νομοθετικές, εποπτικές, φορολογικές και συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις. Η αύξηση της ρευστότητας και η μετατροπή των εταιρικών συνεργειών σε όφελος για επενδυτές και επιχειρήσεις δεν αποτελούν αυτόματες συνέπειες της εξαγοράς. Η συγκέντρωση υποδομών μπορεί να επιφέρει αυξημένες χρεώσεις, περιορισμό επιλογών, λειτουργικές εξαρτήσεις και άνιση κατανομή των ωφελειών. Αναγκαίες εγγυήσεις αποτελούν η προστασία του ανταγωνισμού, η διαλειτουργικότητα των υποδομών και η αποτελεσματική εποπτεία των διασυνοριακών ομίλων. Η επιτυχία τέτοιων εγχειρημάτων κρίνεται τελικά από τη διαρκή συμβολή τους στη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας και στην ουσιαστική ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών.
Ακολούθησε συζήτηση, στην οποία μίλησε, μεταξύ άλλων, ο κ. Θεόδωρος Πανταλάκης, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πειραιώς, που έχει διατελέσει Διευθύνων Σύμβουλος και Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος πολλών τραπεζών (Εθνικής, Πειραιώς, Αττικής και άλλων), ο οποίος, μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε στο ν. 1806/1988 με τον οποίο θεσπίστηκαν οι ανώνυμες χρηματιστηριακές εταιρίες και άρχισε ο εκσυγχρονισμός του ελληνικού χρηματιστηρίου.
Η 2η Ενότητα είχε ως θέμα τις «Αλλαγές στη θεσμική αρχιτεκτονική των αξιογράφων: Από την ακινητοποίηση των τίτλων, στην αποϋλοποίηση, την ψηφιοποίηση και την καταχώριση σε κοινά μητρώα με ψηφιακά διακριτικά (tokenization)».
Η κα Αιμιλία Γανταδάκη, Δικηγόρος, M.Sc Banking & Finance Law μίλησε για την μετάβαση από την αποϋλοποίηση στο tokenization και τον μετασχηματισμό των υποδομών της κεφαλαιαγοράς στην εποχή του DLT (τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού). Ανέπτυξε την εξέλιξη των αξιογράφων από τον έγχαρτο τίτλο στην ακινητοποίηση, την αποϋλοποίηση. Σημείωσε ότι μετάβαση στην τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (DLT) αφορά τη χρήση κατανεμημένων μητρώων και οδηγεί σε αναδιάταξη της αρχιτεκτονικής της κεφαλαιαγοράς, αφού το tokenization μεταβάλλει τον θεσμικό μηχανισμό θεμελίωσης και απόδειξης των δικαιωμάτων επί των αξιογράφων και διασφάλισης της εμπιστοσύνης. Κρίσιμο νομικό ζήτημα είναι αν η καταχώριση στο κατανεμημένο καθολικό αποτελεί την πρωτογενή νομικά αναγνωρισμένη εγγραφή ή αν αναπαριστά δικαίωμα καταχωρισμένο σε άλλο μητρώο. Από τη διάκριση αυτή εξαρτώνται η νομιμοποίηση του δικαιούχου, η ολοκλήρωση της μεταβίβασης και η οριστικότητα του διακανονισμού. Το ευρωπαϊκό πιλοτικό καθεστώς DLT επιτρέπει τη δοκιμή νέων υποδομών, με δυνατότητα συνδυασμού της διαπραγμάτευσης και του διακανονισμού. Κατέληξε ότι η αξιοποίηση του tokenization προϋποθέτει σαφή προσδιορισμό των έννομων αποτελεσμάτων των εγγραφών, αποτελεσματική εποπτεία και διασφάλιση της ασφάλειας των συναλλαγών.
Η κα Κωνσταντίνα Χιώτη, Δικηγόρος, L.L.M, M.Sc Banking & Finance Law, Νομική Σύμβουλος της εταιρίας ‘To Manna’ παρουσίασε τηντεχνολογία DLT και τα κρίσιμα ζητήματα εφαρμογής της στο σύγχρονο δίκαιο της κεφαλαιαγοράς (DLT Pilot Regime). Η κα Χιώτη σημείωσε ότι το πιλοτικό καθεστώς DLT προσφέρει ένα ελεγχόμενο πλαίσιο δοκιμής νέων υποδομών διαπραγμάτευσης και διακανονισμού, με στόχο την καινοτομία και ζητούμενο την προστασία των επενδυτών. Οι ειδικές άδειες και οι υπό όρους εξαιρέσεις από το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο επιτρέπουν την προσαρμογή των κανόνων στις ιδιαιτερότητες της τεχνολογίας. Κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ο διακανονισμός του χρηματικού σκέλους, η θεματοφυλακή, η κατανομή ευθύνης και η διαλειτουργικότητα με τις υφιστάμενες υποδομές. Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις επιδιώκουν διεύρυνση των επιλέξιμων μέσων και συμμετεχόντων, μεγαλύτερη κανονιστική ευελιξία και σαφέστερη μακροπρόθεσμη προοπτική. Η επιτυχία της μετάβασης προϋποθέτει δομές που διασφαλίζουν ασφάλεια δικαίου, σαφείς ευθύνες για λειτουργικές αστοχίες και αποτελεσματικές εγγυήσεις προστασίας των επενδυτών και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Η κα Αθηνά Βυργιώτη, ασκούμενη Δικηγόρος στη Δικηγορική Εταιρία Τσιμπανούλης & Συνέταιροι, ανέπτυξε τον μετασχηματισμό των χρηματοπιστωτικών μέσων στην εποχή του DLT, αναλύοντας τη νομική φύση των Tokenized Securities και την έννομη θέση των επενδυτών. Η κα Βυργιώτη σημείωσε ότι οι κινητές αξίες σε μορφή token διατηρούν τη νομική τους μορφή, σύμφωνα με την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας. Ο χαρακτηρισμός τους ως χρηματοπιστωτικών μέσων εξαρτάται από τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά και τα δικαιώματά τους και τις υπάγει στο πλαίσιο της MiFID II, εκτός του πεδίου εφαρμογής του MiCA. Ο ν. 5113/2024 ρυθμίζει την καταχώριση, τη μεταβίβαση και την επιβάρυνση των χρηματοπιστωτικών μέσων DLT, διατηρώντας τη συνέχεια των αξιογραφικών δικαιωμάτων. Η νομιμοποίηση του επενδυτή έναντι του εκδότη στηρίζεται στην εγγραφή στο προβλεπόμενο μητρώο ή στην ταυτοποίησή του μέσω διαμεσολαβητών. Παραμένουν ανοικτά ζητήματα σχετικά με την εμπράγματη ή ενοχική φύση του δικαιώματος επί του μέσου, τη διαχείριση κρυπτογραφικών κλειδιών και πορτοφολιών και τη συλλογική τήρηση τίτλων. Η αποσαφήνιση του πλαισίου και η διερεύνηση περαιτέρω εναρμόνισης πρέπει να υπηρετούν την προστασία των επενδυτών, την ασφάλεια των συναλλαγών και την εμπιστοσύνη στην αγορά.
Η κα Σίσσυ Παπαγιαννίδη, Διευθύντρια της Διεύθυνσης Συστημάτων Πληρωμών & Διακανονισμού, της Τράπεζας της Ελλάδος και ο κ. Πολυχρόνης Μανουσόπουλος, στέλεχος στη Διεύθυνση Συστημάτων Πληρωμών και Διακανονισμού της Τράπεζας της Ελλάδος μίλησαν για τις εφαρμογές της DLT τεχνολογίας στον χρηματοπιστωτικό τομέα και την πιλοτική εφαρμογή στην Τράπεζα της Ελλάδος. Η παρουσίαση της Τράπεζας της Ελλάδος ανέδειξε τις δυνατότητες της τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού (DLT) για την έκδοση, τη διαπραγμάτευση και τον διακανονισμό τίτλων, μέσω του tokenization και των έξυπνων συμβάσεων. Τα οφέλη της αυτοματοποίησης, της διαφάνειας και της ακεραιότητας των καταχωρίσεων συνοδεύονται από προκλήσεις τεχνολογικής ωριμότητας, επεκτασιμότητας και διαλειτουργικότητας. Οι πρωτοβουλίες Pontes και Appia του Ευρωσυστήματος αναδεικνύουν τη σημασία του διακανονισμού σε χρήμα κεντρικής τράπεζας στις νέες ψηφιακές χρηματοπιστωτικές υποδομές. Στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα της Ελλάδος, σε συνεργασία με τη SWIAT, πραγματοποίησε επιτυχή πειράματα προσομοίωσης έκδοσης ομολόγων σε υποδομή DLT. Η δεύτερη φάση, το «Project Sovereign», περιέλαβε ελληνικά και ξένα πιστωτικά ιδρύματα και προσομοίωσε ολόκληρο τον κύκλο ζωής ομολόγου, καθώς και συναλλαγές δευτερογενούς αγοράς. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών απαιτεί συνδυασμό τεχνολογικής καινοτομίας, επιχειρησιακής ετοιμότητας και κατάλληλου θεσμικού πλαισίου.
Ακολούθησε έντονη συζήτηση με συμμετοχή πολλών συμμετεχόντων.
******
On the evening of September 17th, the scientific conference, co-organized by AEDBF Greece and the Department of Banking and Financial Management of the University of Piraeus, was held at the University of Piraeus Events Hall.
The Scientific Conference was opened by the Vice Rector for Academic, Administrative, and Student Affairs of the University of Piraeus, Associate Professor Dionysios Polemis. Subsequently, welcoming addresses were delivered by Mr. Dimitris Voliotis, Associate Professor at the University of Piraeus, Head of the Department of Banking and Financial Management, and Director of the Postgraduate Programmes “The Financial and Institutional Framework of Money and Capital Markets” and “Financial Technology”; Mr. Nikos Kourogenis, Professor at the University of Piraeus and Director of the Postgraduate Programme “Financial Management of Public Organizations and Units”; and Mr. Dimitris Tsibanoulis, Doctor of Laws of the University of Frankfurt, Visiting Professor for eight years in Banking Law and Capital Markets Law in the postgraduate programme for legal professionals entitled “The Financial and Institutional Framework of Money and Capital Markets”, and President of the AEDBF Greece.
The event was moderated by Mr. Tsibanoulis, who also chaired both Sessions of the conference, introduced the speakers and provided introductory remarks on the topics of their presentations.
The first session was entitled “Athens Stock Exchange and Euronext: Institutional Εvolution of the Athens Stock Exchange, Changes in its Legal Form and Control, and the implications for its operation and supervision“.
Ms. Eleni Damoulaki, Attorney-at-Law, M.Sc in Banking & Finance Law, spoke on the institutional transformation of the Athens Stock Exchange and its path towards privatization and operation as a regulated market under the influence of EU law. She analyzed the institutional development of the Athens Stock Exchange in light of EU legislation and presented its transition from a public entity enjoying monopolistic privileges into a private undertaking subject to ongoing supervision and institutional responsibilities. She referred to the abolition of the concentration rule requiring transactions to be executed on the stock exchange and highlighted the contribution of the ISD, MiFID I, and MiFID II Directives, as well as the MiFIR Regulation, to the shaping of the modern European capital market.
Ms. Penny Fourli, Attorney-at-Law, M.Sc in Banking & Finance Law, Scientific Adviser at the European Parliament, addressed the institutional evolution of the Athens Stock Exchange and its impact on listed companies and investors. She emphasized that the integration of the Athens Stock Exchange into Euronext strengthens the European interconnectedness of the Greek capital market and creates new financing and investment opportunities. She further noted that the benefits of this integration are not evenly distributed, as smaller and less liquid companies face particular adjustment challenges. Key issues include the operational risks arising from shared technological infrastructure, while the success of the integration requires effective risk management, enhanced financial literacy, and the channeling of capital towards productive investments.
Mr. Tasos Kalergis, Attorney-at-Law, LL.M., M.Sc in Banking & Finance Law, Head of Regulation at Euronext Athens, spoke on the integration of the Athens Stock Exchange into Euronext Group and the next phase for the Greek capital market infrastructures and their supervision. Mr. Kalergis emphasized that the integration of the Athens Stock Exchange into Euronext incorporates the Greek trading and post-trading infrastructures into a pan-European capital markets system and noted that common technological infrastructures and the harmonization of rules facilitate cross-border access, while preserving national legal autonomy. He also pointed out that effective supervision requires enhanced cooperation among national competent authorities through the Euronext College of Regulators, with respect for their respective competencies. The integration of market infrastructures ultimately raises the question whether the European integration of capital markets will also lead to deeper integration of their supervisory framework.
Mr. Petros Lemonidis, LL.M., M.Sc in Banking & Finance Law, Legal Counsel at ProCredit Bank, spoke on the European Commission’s Master Regulation program, focusing on proposals aimed at strengthening ESMA (European Securities and Markets Authority) and on the limits of differentiated supervision of Euronext Athens within the Euronext Group. Mr. Lemonidis referred to the “Master Regulation” proposal, within the framework of the Savings and Investments Union, which aims to reduce fragmentation and unify European capital markets. The proposed strengthening of ESMA aims for a more consistent supervision of significant infrastructures and cross-border risks. A key policy direction is the harmonization of supervisory arrangements where infrastructures and risks are common, while allowing justified adaptations where substantive local needs exist. The allocation of supervisory responsibilities should be guided by which authority is best placed to address each particular risk, in accordance with the principles of proximity and proportionality. In the case of Euronext Athens Stock Exchange, European supervisory integration is combined with the preservation of a vital role for the national competent authority in matters specific to the Greek market.
Mr. Dimosthenis Arsenis, LL.M., M.Sc., Legal Counsel at the Hellenic Defence Innovation Centre, prompted by Euronext’s acquisition of control over the Athens Stock Exchange, examined whether European Stock Exchange Groups can contribute to the integration of European capital markets. Mr. Arsenis noted that cross-border acquisitions of stock exchanges, such as the integration of the Athens Stock Exchange into Euronext, can enhance the operational integration of market infrastructures and facilitate cross-border access. However, their contribution to the Savings and Investments Union has limits, since substantive integration requires broader legislative, supervisory, tax, and pension reforms. Increased liquidity and the transformation of corporate synergies into tangible benefits for investors and undertakings are not automatic consequences of an acquisition. The concentration of infrastructures may entail higher fees, limited choices, operational dependencies, and an uneven distribution of benefits. Necessary safeguards include the protection of competition, the interoperability of infrastructures, and the effective supervision of cross-border groups. The success of such initiatives is ultimately to be assessed by reference to their ongoing contribution to financing the real economy and to the substantive integration of European capital markets.
A discussion followed, during which speakers included Mr. Theodoros Pantalakis, member of the Council of Administration of the University of Piraeus, who has served as Chief Executive Officer and Deputy Chief Executive Officer of several banks (NBG, Piraeus Bank, Attica Bank, and others). Among other remarks, he referred to Law 1806/1988, by which brokerage companies in the form of sociétés anonymes were introduced and the modernization of the Greek stock exchange began.
The second session was entitled “Changes in the institutional architecture of securities: From the immobilization of securities, to dematerialization, digitalization, registration on shared ledgers through digital tokens (tokenization)“.
Ms. Aimilia Gantadaki, Attorney-at-Law, M.Sc in Banking & Finance Law, spoke on the transition from dematerialization to tokenization and the transformation of capital market infrastructures in the era of DLT (Distributed Ledger Technology). She elaborated on the evolution of securities from paper certificates to immobilization, and dematerialization. She noted that the transition to Distributed Ledger Technology (DLT) involves the use of distributed ledgers and results in a restructuring of the capital market architecture, since tokenization alters the institutional mechanism through which rights in securities are constituted and evidenced and through which trust is secured. A critical legal issue is whether an entry on a distributed ledger constitutes the primary legally recognized record or merely represents a right registered in another register. This distinction determines, inter alia, the legal entitlement of the holder, completion of transfer and settlement finality. The European DLT pilot regime enables the testing of new market infrastructures, with the possibility of combining trading and settlement. She concluded that the effective use of tokenization requires a clear determination of the legal effects of ledger entries, effective supervision and adequate safeguards for the security of transactions.
Ms. Konstantina Chioti, Attorney-at-Law, LL.M., M.Sc in Banking & Finance Law, Legal Counsel of the company ‘To Manna’, presented DLT technology and the key issues arising from its application within modern capital market law (DLT Pilot Regime). Ms. Chioti noted that the DLT pilot regime provides a controlled framework for testing new trading and settlement infrastructures, aiming at innovation while ensuring investor protection. Specific permissions and conditional exemptions from the existing regulatory framework make it possible to adapt existing rules to the particular characteristics of the technology. Key outstanding issues include; the settlement of the cash leg, custody, the allocation of liability, and interoperability with existing infrastructures. The proposed reforms seek to broaden the range of eligible instruments and participants, provide greater regulatory flexibility, and establish a clearer long-term perspective. The success of the transition requires structures that ensure legal certainty, clear allocation of responsibility for operational failures, and effective safeguards for investor protection and financial stability.
Ms. Athina Vyrgioti, Trainee Lawyer at Tsibanoulis & Partners Law Firm, elaborated on the transformation of financial instruments in the DLT era, analyzing the legal nature of Tokenized Securities and the legal position of investors. Ms. Vyrgioti noted that securities represented in tokenized form retain their legal classification in accordance with the principle of technological neutrality. Their classification as financial instruments depends on their substantive characteristics and the rights attached to them, bringing them within the scope of MiFID II and outside the scope of MiCA. Law 5113/2024 regulates the registration, transfer, and encumbrance of DLT financial instruments, while preserving the continuity of securities rights. The investor’s entitlement vis-à-vis the issuer is based on registration in the relevant register or on identification through intermediaries. Several issues remain open, regarding the proprietary or contractual nature of the right in the instrument, the management of cryptographic keys and wallets, and the collective holding of securities. The clarification of the framework and the exploration of further harmonization must serve the protection of investors, the security of transactions, and market confidence.
Ms. Sissy Papagiannidi, Director of the Payment and Settlement Systems Department of the Bank of Greece, and Mr. Polychronis Manousopoulos, an executive in the Payment and Settlement Systems Department of the Bank of Greece, spoke on the applications of DLT technology in the financial sector and on pilot implementation by the Bank of Greece. The Bank of Greece presentation highlighted the potential of distributed ledger technology for the issuance, trading and settlement of securities through tokenization and smart contracts. The benefits of automation, transparency, and the integrity of records are accompanied by challenges related to technological maturity, scalability, and interoperability. The Eurosystem’s Pontes and Appia initiatives highlight the importance of settlement in central bank money within emerging digital financial infrastructures. In this context, the Bank of Greece, in collaboration with SWIAT, successfully conducted experiments simulating bond issuance on a DLT-based infrastructure. The second phase, “Project Sovereign”, involved Greek and foreign credit institutions and simulated the entire lifecycle of a bond, as well as secondary market transactions. Harnessing the potential of these technologies requires a combination of technological innovation, operational readiness and an appropriate institutional and regulatory framework.
A lively discussion followed with the participation of numerous
